LaTeX

LaTeX jest systemem składu umożliwiającym między innymi tworzenie dokumentów naukowych i technicznych o wysokiej jakości typogracznej. Oczywiście, oprócz tego LaTeX umożliwia przygotowywanie dowolnego rodzaju dokumentów, poczynając od listów, a kończćc na grubych książkach. Z własnego doświadczenia wiem, że nadaje się idealnie również do pisania prac magisterskich. Autorem systemu jest Donald E. Knuth, amerykański matematyk, który rozczarowany niską jakością składu jego publikacji rozpoczął pracę własnym sposobem składu tekstu. (Tak naprawdę LaTeX jest tylko zestawem pożytecznych skryptów ułatwiającym korzystanie z systemu TeX. Dla początkującego użytkownika wewnętrzna budowa nie jest jednak istotna, więc do całości będę się odnosił zbiorczo używając określenia LaTeX. Mam nadzieję, że zaawansowani użytkownicy wybaczą mi to przewinienie).

Na temat LaTeXa powstało wiele książek i dokumentów. Jednym z lepszych dokumentów wprowadzących do LaTeXa jest Nie za krótkie wprowadzenie. Istnieje również wiele stron poświęconych tej tematyce. Powstały też różne organizacje zajmujące się wspieraniem i rozwojem. Przykładem może być Grupa Użytkowników Systemu TeX, której strona dostępna jest pod adresem http://www.gust.org.pl. Polecam szczególnie znajdujący się tam link FAQ, czyli Często zadawane pytania.

System LaTeX najczęściej używany jest w środowskach uniksowych (wszelkiego rodzaju Linuksy, rodzina BSD, a także uniksy typowo komercyjne). LaTeX doczekał się także kilku dystrybucji na systemy Microsoftu. W systemach Windows dostępnych jest kilka dystrybucji LaTeXa. Jedną z darmowych jest MikTeX. Kopia podstawowej wersji instlacyjnej jest również dostępna na tym serwerze.

MikTeX - instalacja

Pierwszym krokiem niezbędnym do uruchomienia MikTeXa jest oczywiscie instalacja środowiska. W jej trakcie można się spotkać z kilkoma pytaniami, które mogą być niejasne. Na szczęście domyślne odpowiedzi są ok, więc proces instalacji składa się z wybrania katalogu i kliknięcia kilku razy przycisku DALEJ>>. W rezultacie powiniśmy otrzymać następujący komunikat.

Instalacja MikTeXa

W tej chwili dysponujemy już działającym systemem MikTeX. Należy go jeszcze dostosować do warunków polskich. Pierwszym z króków jest konieczność włączenia polskich zasad łamania wyrazów. Aby to zrobić, należy z menu "PROGRAMY" wybrać "MikTeX", a następnie "MikTeX options". W zakładce Languages należy zaznaczyć Polish, a następnie kliknąć OK. Wygląda to mniej więce tak:

Polskie łamanie wyrazów

Prawdopodobnie zaistnieje konieczność przebudowania kilku plików konfiguracyjnych, na szczęście proces ten odbywa się automatycznie.

MikTeX - spósób użycia

W tej chwili system jest gotów do pracy. W zależności od potrzeb, można dokumenty kompilować do formatów DVI, PostScript lub PDF. Dostępne są również rozszerzenia generujące do HTML, XHTML lub XML. Nie będziemy się tu jednak nimi zajmowali. Najprostszym sposobem użycia MikTeXa jest generowanie do PDFa. Robimy to wydając polecenie:

     pdflatex plik.tex

Jako przykład zostanie użyty dokument example.tex z projektu Wireless City Gdańsk. Do ściągnięcia plików zostanie użyty CVS w wersji tekstowej. Sposób używania CVSa został opisany na oddzielnej stronie. Całość prezentuje się mniej więcej tak:

Kompilacja dokumentu

MikTeX - instalacja pakietów dodatkowych

Zainstalowany system MikTeX jest bardzo duży. Aby uniknąć konieczności instalacji całego środowiska, rozstał on rozbity na wiele małych pakietów. Kiedy jakaś czynność jest wykonywana poraz pierwszy, może zainstnieć konieczność doinstalowania nowych pakietów. Dobrym przykładem jest pierwsza kompilacja dokumentu w języku polskim, kiedy to niezbędne jest doinstalowanie pakietów platex (polskie ustawienia środowiska, formaty dat, ustawienia regionalne itd) i plfonts (polskie czcionki). W takiej sytuacji możemy zobaczyć takie oto okienko:

Instalacja pakietu - krok 1

Najłatwiej przeprowadzić instalację z Internetu, należy więc zaznaczyć tą opcję. Pakiet MikTeX cieszy się dużą popularnością, jest więc w Internecie dostępnych wiele miejsc, skąd można pobrać te pakiety. Ich lista zostanie automatycznie pobrana ze strony miktex.org. Otrzymamy mniej więcej takie okienko:

Wybór serwera - krok 2

Po zaakceptowaniu decyzji otrzymamy następujące okienko:

Gotowe do ściągania - krok 3

Warto wspomnieć o tym, że ustawienia, skąd chcemy pobierać pakiety zostaną zapamiętane i następnym razem, kiedy zajdzie konieczność pobrania jakiegoś pakietu, od razu znajdziemy się w kroku trzecim. Nie pozostaje nam nic innego, jak tylko wybrać (aż chciałoby się powiedzieć kliknąć, ale to takie prymitywne słowo) opcję Install.

MikTeX - podsumowanie

Ostatecznie po zainstalowaniu dwóch wspomnianych pakietów, kompilacja dokumentu może wreszcie przebiec bez dalszych komplikacji. Jeżeli dokument nie zawierał błędów, otrzymamy taki oto efekt:

Udana kompilacja

W taki oto sposób uzyskaliśmy pierwszy porządnie zbudowany, ładnie sformatowany, przenośny dokument w darmowym, otwartym formacie. Istotny wydaje się fakt, że do jego użycie nie użyto komercyjnego oprogramowania.

Tomasz Mrugalski, 2004-03-02